Başucumuzda neler vardı, kıymetlerini bilebildik mi?

İlime katkıları bakımından dünyada; Türk, Müslüman ve Doğu medeniyetine ait birçok şahsiyetin bulunmasına rağmen, batılı medeniyetler bu kişilerden istifade ederken biz sadece izlemekle yetindik. Yaşadığımız devirde birçok ilmî konuda katkılar sağlayan bu insanlar hakkında da birazcık bilgimiz olsun istedim. Çok detaylı olmasa da bu metni okuyan birkaç kişinin merak edip araştırması, az da olsa bilgi sahibi olması, bir kazançtır.

Ortaçağda, bir yanda dogmatik düzenle insanlık adına buhranlı bir devir geçiren Avrupa varken, bir yanda da; matematik, coğrafya, fizik, astroloji, geometri, kimya, maden ve daha birçok alanda çalışmalara imza atıp kendini geliştiren bir medeniyet vardı. Ne yazık ki zamanla bu yolda geri kaldı… Bilim dünyasına bir şeyler kazandırmış
Roma,
Ä°skenderiye,
Atina vs. gibi merkezlerin yanı sıra Buhara,
Åžam,
Semerkant,
Konya,
BaÄŸdat ve
Bursa gibi ilim merkezlerinin payını unutmamalıyız…

Yakın olduÄŸumuz medeniyetin insanlarını yine o kadar uzak olduÄŸumuz garp (batı); bilip, öğretip uygulamakta. Yakınımızdaki birçok kaynağı kullanma konusunda neden bir Avrupalı kadar yetkin olamadık? Bugün Avrupa’daki en ünlü fakültelerde, üniversitelerde, ilim yuvalarında adını bile bilmediÄŸimiz birçok bilimcinin eserleri, araÅŸtırmacılar tarafından kendi dillerine çevrilip okutulmaktayken biz çoÄŸunun ismini bile bilmemekteyiz…

• Mesela bir Ebu Kâmil Åžuca; kimbilir bu metni okuyan kaç kiÅŸinin aklında ”bu kim ki ?” diye bir soru iÅŸareti belirmiÅŸtir. Evet bu kiÅŸi ”Avrupa’ya matematiÄŸi tanıtan insan” diye anılıyor ama kimler anıyor? (Ondan önce Avrupa’da matematik yokmuÅŸ diye anlaşılmasın, kazandırdıklarının önemi yüzünden böyle bir ÅŸey söylenmiÅŸ olabilir.) 2. derecenin üzerinde bilinmeyen denklemleri hassasiyetle çözen ilk kiÅŸilerdendir. Bazı terimler koymuÅŸtur, sistematik birçok eserinden yararlanılmıştır. Leonardo Fibonacci (orta çağın en yetenekli matematikçisi olduÄŸu söyleniyor), Ebu Kâmil ve daha birçok Müslüman alim ve matematikçinin eserlerinden yararlanarak Avrupa’ya sistematik birçok bilgi aktarmıştır…
• Ä°bn-i Sinâ; tıbbın babalarından olan, 600 yıl kadar tıp alanında ve baÅŸka alanlarda Avrupa’da eserleri ana ders kitabı olarak okutulan ”büyük tabip”…
• 
• Harezmi; bugünkü dijital elektroniÄŸin ve bilgisayar biliminin temeli olan 2’lik(binary) sistemini bulmuÅŸtur. ‘’Hesab-ül Cebir vel-Mukabele‘ adlı eserinde matematik tarihinde 1. ve 2. dereceden bilinmeyenli denklemlerin sistematik ilk sunumunu yapmıştır.
  Diophantus ile birlikte cebirin babası olarak anılır. Algoritma ifadesi; Harezmi’nin Latince karşılığı olan ‘’
  Algoritmi’’den türemiştir. Dünyanın en büyük matematikçilerinin başında gelir…

• Battani; bugünkü
  Trigonometrik iÅŸlemleri ÅŸekillendirmiÅŸ formüllendirmiÅŸtir ve hala o terim ve formüller kullanılmaktadır. Ebu’l Vefa ise trigonometriye,
  kotanjant,
  tanjant,
  kosekant ve
  sekantı hediye etmiÅŸtir…

• Fatih Sultan Mehmet tarafından Ä°stanbul’un fethi için çizimleri yapılıp, meydana getirilen 1 tona yakın büyük ÅŸahi topları. O zaman bile 1 km üzerinde mesafeye fırlatılabilmiÅŸ bu toplar, 50 büyükbaÅŸ hayvan ve yüzlerce askerle taşınıp kontrol edilmiÅŸtir. O zamanın ÅŸartlarıyla böyle güçlü silahlar!

• Cabir Bin Hayyam; günümüzde atom alanında ilk çalışmaları
  John_Dalton‘un yaptığı, uranyumun çekirdeÄŸinin parçalanabileceÄŸi fikrini de ilk olarak
  Otto Hahn’ın ortaya attığı söylense de, kimya alanında ilk laboratuvar kurup çalışmalar yapan bu Türk insanı ÅŸu sözleri binlerce yıl önce belirtmiÅŸtir: “Maddenin en küçük parçası olan cüz-ü la cüz-ü la yetecezza (atom)da yoÄŸun enerji vardır. Yunan bilginlerinin iddia ettigi gibi, bunun parçalanamayacağı söylenemez. O da parçalanabilir. Parçalanınca da öyle bir güç meydana gelir ki BaÄŸdat’ın altını üstüne getirebilir. Bu Allahü Teala’nın kudretinin bir niÅŸanıdır.” Ve yine bu insan sayesinde birçok Avrupalı bilimci meÅŸhur olmuÅŸtur…

• Hazerfen Ahmed Çelebi; ilk uçuÅŸ denemelerini yapıp uçabilen insan, eseri de ilk planördür.

• Beyruni; dünyanın döndüğünü, Ãœmit Burnu, Amerika ve Japonya’nın varolduÄŸunu ilk bildiren kiÅŸi olduÄŸu söyleniyor. Colomb’un keÅŸfinden 500 yıl önce bildirmesine raÄŸmen adı bile çoÄŸu kiÅŸi tarafından bilinmemekte (Aynı ÅŸekilde Piri Reis’in keÅŸiften çok önce çizdiÄŸi haritasında o konumlar mevcut)…

Pîrî Reis Haritası

• El Cezeri; sibernetik ve robot biliminde ilk çalışmaları yapan insandır. Archytas (Yunanlı matematikçi)’ın M.Ö. 300 dolaylarında buharla çalışan güvercin yaptığı söylense derobot biliminde ilk kayıtların Anadolu’ya ait olduÄŸu söylenmektedir. Yine bilgisayar alanında ilk adımları atan kiÅŸilerden olduÄŸu bildirilmekte…

• Mimar Sinân; seviyesine ÅŸimdi bile ulaşılamayan büyük mimar. Tüm dünyadaki en büyük mimarların başında gelir. Eserleri, kusursuz denilecek kadar estetik ÅŸaheserlerdir…

• Pîrî Reis , Gazali, Mes’ûdi, UluÄŸ Bey, AkÅŸemseddin Farabi, Demiri, gibi saymakla bitiremeyeceÄŸimiz ve daha tanımadığımız yüzlercesi…

Bu insanların dünya bilimine katkıları mutlaktır. Az veya çok bir şeyin temellerini atıp devam ettirememek üzücü. Başucumuzda bulunan hazinelerin değerini bilemezsek, muhafaza edemezsek elbette ki olduğumuz yerde saymaya devam edeceğiz. Gerçekçi olmak gerekirse son yıllarda birçok alanda çalışmalar yapmaktayız ancak geç başlayan çalışmalar bunlar. Umarım kaçırdıklarımızı yakalayabiliriz. O yüzden arkada kalmış bazı şeyleri ön tarafa taşımak önemli…